Türkiye'nin İlk İHA Sistemleri Portalı

İnsansız Savaş Uçağı

  • Dünya'da İnsansız Savaş Uçağı Çalışmaları

    Yazar: Cengiz KARAAĞAÇ

    Başlangıçta potansiyel faydaları çok geç görülen İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemleri, 2000’li yılların başından itibaren hızla yayılmış, sistemlerin sayısı ve çeşitleri artarken aynı zamanda kabiliyetleri de oldukça gelişmiş ve askeri güvenlik ortamına yeni bir anlayış getirmiştir. Hava savunma tehdidinin ihmal edilebilir sevide olduğu Afganistan benzeri terörle mücadele odaklı harekat ortamlarında etkin İstihbarat, Gözetleme ve Keşif (İGK) çözümleri sunan İHA’lar, entegre edilen silahlar sayesinde, özellikle yüksek değerlikli ve zamana hassas hedeflere karşı etkin bir silah sistemine dönüşmüştür. 

    Günümüzde geliştirilen İHA sistemlerinin büyük bir kısmı "Anavatan Güvenliği" ve "Barışı Destekleme Harekâtları" kapsamındaki özellikle terörle mücadele odaklı uygulamalara uygundur. Yakın geçmişin ve günümüzün harekât ihtiyaçlarına göre oldukça kısa sürelerde tasarlanan mevcut İHA sistemlerinin beka kabiliyeti oldukça kısıtlıdır. Geleceğin muhtemel konvansiyonel savaşları için oldukça yetersiz olan mevcut İHA’lar, belirli bir seviyenin üstünde hava savunma gücüne sahip ülkeler tarafından kolayca etkisiz hale getirilmektedir. 

    Konvansiyonel savaşların gerçekleşmesi muhtemel geleceğin harekat ortamına uygun muharip İHA sistemi geliştirme çalışmaları, çok sayıda ülkede halihazırda gerçekleştirilmektedir. 2000'li yılların başında başlayan muharip İHA geliştirme projelerinin listesi  Tablo 1'de verilmiştir.Muharip İHA Sistemlerinden halihazırda geliştirmesi devam edenlerin temel özellikleri ise Tablo 2'de listelenmiştir.

    Tablo 1. Muharip İHA Sistemleri Geliştirme Projeleri.

    Tablo 2. Muharip İHA Sistemlerinin Temel Özellikleri. 

    ABD MUHARİP İHA PROGRAMLARI

    J-UCAS Programı 

    Muharip bir İHA Sisteminin teknoloji gösteriminin yapılması amacıyla, Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından 2000 yılında Boeing firması görevlendirilerek X-45A çalışmaları başlatılmıştır. Aynı süreçte, ABD Deniz Kuvvetleri ise Northrop Grumman firmasıyla sözleşme imzalayarak, muharip deniz uygulamalarına yönelik X-47A teknoloji gösterim programı çalışmaları başlatmıştır. 

    Ancak, ABD Savunma Bakanlığı tarafından 2003 yılında iki program, Joint Unmanned Combat Air System (J-UCAS) programı altında birleştirilmiştir. Yaklaşık 1,45 milyar dolar harcanan J-UCAS Programı 2006 yılında sonlandırılmıştır. 

    Program kapsamında her iki platformla uçuşlu gösterim yapılmıştır. X-45A ilk uçuşunu 2002 yılında, X-47A ise 2003 yılında gerçekleştirmiştir. 


    Boeing Firması Tarafından Geliştirilen X-45A 


    Northrop Grumman Firması Tarafından Geliştirilen X-47A 

    UCAS-D Programı 

    J-UCAS Programı'nın 2006 yılında sonlandırılması sonrasında, ABD Deniz Kuvvetleri kendi bünyesinde muharip İHA çalışmalarına devam etmiştir. Teknoloji gösterimi hedefiyle başlatılan Unmanned Combat Air System Demonstration (UCAS-D) Programı kapsamında 2007 yılında Northrop Grumman firmasıyla söşleşme imzalanarak X-47B İHA sisteminin geliştirme çalışmaları başlatılmıştır. 

    X-47B ile ilk uçuş 4 Şubat 2011 tarihinde yapılmıştır. Program hedefleri kapsamında ilk uçak gemisi kalkışı 14 Mayıs 2013 tarihinde, ilk uçak gemisi inişi ise 10 Temmuz 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Program kapsamındaki diğer bir önemli hedef olan havada yakıt ikmali ise, 22 Nisan 2015 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır. 

    Havada yakıt ikmalinin gerçekleştirilmesi sonrasında, tüm hedeflere ulaşılarak program bitirilmiştir. UCAS-D Programı, 876 milyon dolar bütçe kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 


    Northrop Grumman Firması Tarafından Geliştirilen X-47B 

    UCLASS Programı 

    Unmanned Carrier Launched Airborne Surveillance and Strike System (UCLASS) Programı'nın amacı, uçak gemilerinde konuşlanarak hava savunma tehditinin yüksek olduğu harekat alanında görev yapabilecek bir muharip insansız savaş uçağı geliştirmektir. 

    Program kapsamında ilk aşama tasarıma yönelik ilk Bilgi İstek Dokümanı (BİD) Haziran 2013'te 4 firmaya yayımlanmış ve takiben Tablo 3'te listelenen firmalarla 15 milyon dolar bütçeli sözleşmeler imzalanmıştır. 

    Tablo 3. UCLASS Programının Birinci Aşamasında Sözleşme İmzalanan Firmalar.

    Firma

    Muharip İHA Sistemi

    Boeing

    Phantom Ray

    General Atomics

    Sea Avenger

    Lockheed Martin

    Sea Ghost

    Northrop Grumman

    X-47C

    Detay tasarım, üretim, test ve teslimata yönelik ikinci BİD, ilk aşamaya katılan aynı dört firmaya Nisan 2014'te yayımlanmıştır. Ancak süreçte program hedeflerinde sürekli değişimler yaşanması nedeniyle, ikinci aşamaya yönelik sözleşmeler henüz imzalanamamıştır. 

    RQ-170 Sentinel Programı 

    RQ-170 Sentinel, CIA tarafından kullanılmak üzere çok gizli olarak geliştirilmiştir. İlk olarak 2009 yılında Afganistan'da Kandahar Hava Üssünde görüntülenmiştir. 2011 yılında İran tarafından bir RQ-170'in İran topraklarına indirilerek ele geçirilmesi sonrasında programın gizliliği ortadan kalkmıştır. 

    RQ-170 Sentinel, yüksek hızlarda uçabilen bir keşif gözetleme sistemidir. Saldırı kabiliyeti bulunmamaktadır. CIA'in sahip olduğu ve 2007 yılından beri kullandığı RQ-170'leri, ABD Hava Kuvvetleri personeli uçurmaktadır. Silah taşıma kabiliyeti bulunmasa da RQ-170, savaş uçaklarına benzer özelliklere sahip, envantere alınan ilk ve tek İHA sistemidir.


    RQ-170 Sentinel 

    ÇİN MUHARİP İHA PROGRAMLARI

    Sharp Sword (Lijian) Programı 

    2009 yılında başlatılan proje kapsamında ilk uçuş 21 Kasım 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Sharp Sword İHA'sı, X-47B İHA'sına oldukça benzemektedir. 


    Sharp Sword (Lijian) 

    AVRUPA MUHARİP İHA PROGRAMLARI

    Barracuda Programı 

    2000'li yılların başında Almanya ve İspanya ortaklığıyla başlatılan proje kapsamında ilk uçuş 02 Nisan 2006'da gerçekleştirilmiştir. 23 Eylül 2006'da gerçekleştirilen uçuşta meydana gelen kaza-kırım sonucunda program 2007 yılında durdurulmuştur. 2008 yılında yeniden başlatılan program kapsamında 2009 yılında başlatılan uçuşlar, 2012 yılına kadar devam etmiştir. 


    Barracuda 

    nEUROn Programı 

    Dassault tarafından 1999 yılında başlatılan LOGIDUC Muharip İHA Programının üçüncü aşamasında, program maliyetlerinin azaltılması için programa diğer ülkelerin katılımı kararı alınmıştır. Sonrasında 5 ülkeden firmaların katılımıyla 2003 yılında nEUROn Programı başlatılmıştır. İspanya programa 2006 yılında katılmıştır. 

    Program kapsamındaki ilk test uçuşu 01 Aralık 2012 tarihinde gerçekleştirilmiştir. İsveç'te gerçekleştirilecek operasyonel denemeler ve sonrasında İtalya'da yapılacak atış testleri sonrasında programın tamamlanması beklenmektedir. 


    Neuron 

    Taranis Programı 

    2006 yılında başlatılan program kapsamında ilk uçuş 10 Ağustos 2013 tarihinde Avustralya'da gerçekleştirilmiştir. Halihazırda uçuş testleri devam etmektedir. 


    Taranis 

    FCAS Programı 

    Fransa önderliğindeki nEUROn ile İngiltere'nin yürüttüğü Taranis projelerinde önemli seviyede başarı elde edilmiştir. Bu iki projede sağlanan yaklaşık 10 yıllık tecrübe ve bilgi birikimi sayesinde, bu projelerin ana yürütücüsü olan Dassault/Fransa ve BAE/İngiltere firmalarının liderliğinde, İngiltere ve Fransa Devletleri tarafından Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System - FCAS) Programı başlatılmıştır. 

    FCAS programının amacı; 2035 yılı ve sonrasında envantere girecek şekilde, F-35 ve Rafale gibi insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak bir insansız savaş uçağı geliştirmektir. 

    FCAS Programı hâlihazırda iki aşamada gerçekleştirilen/gerçekleştirilecek çalışmaları içermektedir. 

          Hazırlık Safhası: 2010 yılında başlatılan çalışmalara altı firma katılmıştır (Dassault Aviation, BAE Systems, Thales France, Selex, Rolls Royce ve Safran). 

          Yapılabilirlik Safhası: 31 Ocak 2014'te devlet başkanları seviyesinde alınan karar kapsamında 2014 Farnborough Hava Gösterileri'nde imzalanan mutabakat muhtırası (MoU) ile çalışmalar başlatılmıştır. İki yıl sürmesi öngörülen bu safha için 200 Milyon Euro (272 Milyon Dolar) kaynak ayrılmıştır. Bu safhada; 

    -       Harekat konsepti hazırlanacak, 

    -       İsterler belirlenecek, 

    -       Gerekli sistem mimarisi oluşturulacak, 

    -       Kritik teknolojiler tespit edilecek ve bunların simülasyon ortamında doğrulaması yapılacak, 

    -       Bir teknoloji gösterim prototipi geliştirilmesine yönelik maliyet tahmini yapılacak, 

    -       Firmaların alacağı roller kararlaştırılacak, 

    -       İlgili endüstri alanlarında gerekli ekiplerin ve uzmanlıkların oluşturulması sağlanacaktır. 

    FCAS Programı Yapılabilirlik Safhası sonunda (2016 yılında), gösterim ve üretim safhalarına yönelik işbirliği yapılmasına karar verilecektir. İngiltere Dışişleri Bakanı Hammond tarafından Temmuz 2014 ayında yapılan açıklamada; FCAS Programının başlangıçta (Yapılabilirlik Safhası) başka ülkelerin katılımına açık olmayacağı ancak, ileri safhalarda diğer ülkelerin de Programa katılabileceği ifade edilmiştir.

     

     

     

     

     

     

  • FCAS: İngiltere ve Fransa'nın Ortak İnsansız Savaş Uçağı Programı

    Yazar: Cengiz KARAAĞAÇ

    Geleceğin klasik savaş ortamlarında görev yapacak İHA sistemlerinin mevcut insanlı savaş uçaklarına benzer kabiliyetlere sahip olacağı öngörülmektedir. 2000'li yılların başındaki terörle mücadele odaklı İHA ihtiyacını yurt dışı hazır alım şeklinde karşılayan ve yerli çözümleri desteklemeyen gelişmiş Avrupa ülkeleri, geleceğin klasik konvansiyonel savaş ortamlarında kullanılacak Muharip İHA sistemlerine yönelik projeleri ise desteklemişlerdir. Bu kapsamda Fransa ve İngiltere'de gerçekleştirilen teknoloji gösterimi odaklı çalışmalar aşağıda listelenmiştir.

    İHA Sistemi

    Ülke Kuvvet

    Firma

    Başlama Yılı

    Önemli Aşamalar

    Neuron

    Fransa,  İspanya, İsveç,  İsviçre, İtalya, Yunanistan

    Dassault (%50), EADS CASA, SAAB (%25), RUAG, Alenia (%22), EAB

    2003

    Ara 2012: İlk uçuş

    Taranis

    İngiltere

    BAE

    2006

    Ağu 2013: İlk uçuş

    Fransa önderliğindeki Neuron ile İngiltere'nin yürüttüğü Taranis projelerinde önemli seviyede başarı elde edilmiştir. Bu iki projede sağlanan yaklaşık 10 yıllık tecrübe ve bilgi birikimi sayesinde, bu projelerin ana yürütücüsü olan Dassault/Fransa ve BAE/İngiltere firmalarının liderliğinde, İngiltere ve Fransa Devletleri tarafından Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System - FCAS) Programı başlatılmıştır. 

    Taranis

    FCAS programının amacı; 2035 yılı ve sonrasında envantere girecek şekilde, F-35 ve Rafale gibi insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak bir insansız savaş uçağı geliştirmektir. Programda rol alan firmalar şunlardır: 

    • Hava Aracı: BAE Systems (İngiltere) ve Dassault Aviation (Fransa) 

    • Motor: Rolls-Royce (İngiltere) ve Snecma (Fransa)

    • Sensörler ve Elektronik Sistemler: Selex ES (İngiltere) ve Thales (Fransa)

    Neuron

    FCAS Programı hâlihazırda iki aşamada gerçekleştirilen/gerçekleştirilecek çalışmaları içermektedir.

    • Hazırlık Safhası (Tamamlandı): 2010 yılında başlatılan çalışmalara altı firma katılmıştır (Dassault Aviation, BAE Systems, Thales France, Selex, Rolls Royce ve Safran).

    • Yapılabilirlik Safhası: 31 Ocak 2014'te devlet başkanları seviyesinde alınan karar kapsamında 2014 Farnborough Hava Gösterileri'nde imzalanan mutabakat muhtırası (MoU) ile çalışmalar başlatılmıştır. İki yıl sürmesi öngörülen bu safha için 200 Milyon Euro (272 Milyon Dolar) kaynak ayrılmıştır. Bu safhada; 

    ‒ Harekat konsepti hazırlanacak,

    ‒ İsterler belirlenecek,

    ‒ Gerekli sistem mimarisi oluşturulacak, 

    ‒ Kritik teknolojiler tespit edilecek ve bunların simülasyon ortamında doğrulaması yapılacak, 

    ‒ Bir teknoloji gösterim prototipi geliştirilmesine yönelik maliyet tahmini yapılacak,

    ‒ Firmaların alacağı roller kararlaştırılacak,

    ‒ İlgili endüstri alanlarında gerekli ekiplerin ve uzmanlıkların oluşturulması sağlanacaktır.

    FCAS Programı Yapılabilirlik Safhası sonunda (2016 yılında), gösterim ve üretim safhalarına yönelik işbirliği yapılmasına karar verilecektir.

    İngiltere Dışişleri Bakanı Hammond tarafından Temmuz 2014 ayında yapılan açıklamada; FCAS Programının başlangıçta (Yapılabilirlik Safhası) başka ülkelerin katılımına açık olmayacağı ancak, ileri safhalarda diğer ülkelerin de Programa katılabileceği ifade edilmiştir. 

    Taranis

    Neuron

  • İngiltere ve Fransa, İnsansız Savaş Uçağı Geliştirmeye Yönelik Anlaşmayı İmzaladı

    UK-French combat drone project moves forward

    İngiltere ve Fransa, İnsansız Savaş Uçağı geliştirmeye yönelik anlaşmayı 16 Aralık 2016 tarihinde Paris'te imzaladı. İlk çalışmaları 2010 yılında başlatılan Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System - FCAS) Programı'nın 2014 yılında başlanılan ikinci aşaması olan Yapılabilirlik Safhası tamamlanarak Tam Gösterim Safhası'na geçiliyor.

    İngiltere Savunma Tedarik Bakanı Harriett Baldwin ile Fransa Savunma Bakanı Laurent Collet-Billon arasında imzalanan anlaşmaya göre FCAS Programı'nın Tam Gösterim Safhası 2017 yılı sonuna kadar başlatılacak. Yaklaşık 2 milyar Avro bütçeli bu aşamada 2025 yılına kadar iki adet insansız savaş uçağı geliştirilecek, takip eden 5-10 yıllık süreçte ise bu uçaklarla test ve değerlendirme faaliyetleri gerçekleştirilecek. 

    Minister Harriett Baldwin with her French counterpart Laurent Collet-Billon. Copyright Thales. All rights reserved.

    Geleceğin klasik savaş ortamlarında görev yapacak İHA sistemlerinin mevcut insanlı savaş uçaklarına benzer kabiliyetlere sahip olacağı öngörülmektedir. Fransa ve İngiltere, bu kapsamdaki çalışmalarına 2000'li yılların başında başlamıştır.

    Fransa önderliğindeki Neuron ile İngiltere'nin yürüttüğü Taranis teknoloji gösterim projelerinde önemli seviyede başarı elde edilmiştir. Bu iki projede sağlanan yaklaşık 10 yıllık tecrübe ve bilgi birikimi sayesinde, bu projelerin ana yürütücüsü olan Dassault/Fransa ve BAE/İngiltere firmalarının liderliğinde, İngiltere ve Fransa Devletleri tarafından Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System - FCAS) Programı başlatılmıştır. 

    Taranis


    Neuron

    FCAS programının amacı; 2030 yılı sonrasında envantere girecek şekilde, F-35 ve Rafale gibi insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak bir insansız savaş uçağı geliştirmektir. Programda rol alan firmalar şunlardır: 

    • Hava Aracı: BAE Systems (İngiltere) ve Dassault Aviation (Fransa) 

    • Motor: Rolls-Royce (İngiltere) ve Snecma (Fransa)

    • Sensörler ve Elektronik Sistemler: Selex ES (İngiltere) ve Thales (Fransa)

    FCAS Programı hâlihazırda üç aşamada gerçekleştirilen/gerçekleştirilecek çalışmaları içermektedir.

    Hazırlık Safhası (Tamamlandı): 2010 yılında başlatılan çalışmalara altı firma katılmıştır (Dassault Aviation, BAE Systems, Thales France, Selex, Rolls Royce ve Safran).

    Yapılabilirlik Safhası (Tamamlandı): 31 Ocak 2014'te devlet başkanları seviyesinde alınan karar kapsamında 2014 Farnborough Hava Gösterileri'nde imzalanan mutabakat muhtırası (MoU) ile çalışmalar başlatılmıştır. İki yıl süren bu safha için 200 Milyon Euro (272 Milyon Dolar) kaynak kullanılmıştır. Bu safhada aşağıdaki çalışmalar gerçekleştirilmiştir: 

    ‒ Harekat konseptinin hazırlanması,

    ‒ İsterlerin belirlenmesi,

    ‒ Gerekli sistem mimarisinin oluşturulması, 

    ‒ Kritik teknolojilerin tespit edilmesi ve bunların simülasyon ortamında doğrulanması, 

    ‒ Bir teknoloji gösterim prototipi geliştirilmesine yönelik maliyet tahmininin yapılması,

    ‒ Firmaların alacağı rollerin kararlaştırılması,

    ‒ İlgili endüstri alanlarında gerekli ekiplerin ve uzmanlıkların oluşturulması.

    Tam Gösterim Safhası: 2017 yılında başlatılacak çalışmalar kapsamında aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilecektir:

    ‒ Tasarımın tamamlanması,

    - 2 adet tam özellikli prototip hava aracının üretilmesi,

    - 2025 yılı sonrasında prototip hava araçlarıyla test ve doğrulama faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi.

    İngiltere Dışişleri Bakanı Hammond tarafından Temmuz 2014 ayında yapılan açıklamada; FCAS Programının başlangıçta (Yapılabilirlik Safhası) başka ülkelerin katılımına açık olmayacağı ancak, ileri safhalarda diğer ülkelerin de programa katılabileceği ifade edilmiştir. 

    Taranis

    Neuron

  • İnsansız Savaş Uçağı Projelerinde Son Durum

    future military aircraft concept ile ilgili görsel sonucu

    Yazar: Cengiz KARAAĞAÇ

    Başlangıçta potansiyel faydaları çok geç görülen İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemleri, 2000’li yılların başından itibaren hızla yayılmış, sistemlerin sayısı ve çeşitleri artarken aynı zamanda kabiliyetleri de oldukça gelişmiş ve askeri güvenlik ortamına yeni bir anlayış getirmiştir. Hava savunma tehdidinin ihmal edilebilir sevide olduğu Afganistan benzeri terörle mücadele odaklı harekat ortamlarında etkin İstihbarat, Gözetleme ve Keşif (İGK) çözümleri sunan İHA’lar, entegre edilen silahlar sayesinde, özellikle yüksek değerlikli ve zamana hassas hedeflere karşı etkin bir silah sistemine dönüşmüştür. 

    Günümüzde geliştirilen İHA sistemlerinin büyük bir kısmı "Anavatan Güvenliği" ve "Barışı Destekleme Harekâtları" kapsamındaki özellikle terörle mücadele odaklı uygulamalara uygundur. Yakın geçmişin ve günümüzün harekât ihtiyaçlarına göre oldukça kısa sürelerde tasarlanan mevcut İHA sistemlerinin beka kabiliyeti oldukça kısıtlıdır. Geleceğin muhtemel konvansiyonel savaşları için oldukça yetersiz olan mevcut İHA’lar, belirli bir seviyenin üstünde hava savunma gücüne sahip ülkeler tarafından kolayca etkisiz hale getirilmektedir. 

    Konvansiyonel savaşların gerçekleşmesi muhtemel geleceğin harekat ortamına uygun muharip İHA sistemi geliştirme çalışmaları çok sayıda ülkede halihazırda gerçekleştirilmektedir. 2000'li yılların başında başlayan muharip İHA geliştirme projelerinin listesi  Tablo 1 ve 2'de verilmiştir. Tablo 1'de tamamlanan veya sonlandırılan projeler, Tablo 2'de ise halihazırda devam eden muharip İHA sistemi projeleri kapsanmıştır. Muharip İHA sistemlerinin temel özellikleri ise Tablo 3'te listelenmiştir.

    Tablo 1. Tamamlanan veya Sonlandırılan Muharip İHA Sistemi Geliştirme Projeleri.

    Tablo 2. Devam Eden Muharip İHA Sistemi Geliştirme Projeleri.

    Tablo 3. Muharip İHA Sistemlerinin Temel Özellikleri. 

    ABD MUHARİP İHA PROGRAMLARI

    J-UCAS Programı 

    Muharip bir İHA Sisteminin teknoloji gösteriminin yapılması amacıyla, Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından 2000 yılında Boeing firması görevlendirilerek X-45A çalışmaları başlatılmıştır. Aynı süreçte, ABD Deniz Kuvvetleri ise Northrop Grumman firmasıyla sözleşme imzalayarak, muharip deniz uygulamalarına yönelik X-47A teknoloji gösterim programı çalışmaları başlatmıştır. 

    ABD Savunma Bakanlığı tarafından 2003 yılında bahse konu iki program, Joint Unmanned Combat Air System (J-UCAS) programı altında birleştirilmiştir. Yaklaşık 1,45 milyar dolar harcanan J-UCAS Programı 2006 yılında sonlandırılmıştır. 

    Program kapsamında her iki platformla uçuşlu gösterim yapılmıştır. X-45A ilk uçuşunu 2002 yılında, X-47A ise 2003 yılında gerçekleştirmiştir. 

    j-ucas program ile ilgili görsel sonucu


    Boeing Firması Tarafından Geliştirilen X-45A 

    j-ucas program ile ilgili görsel sonucu


    Northrop Grumman Firması Tarafından Geliştirilen X-47A 

    UCAS-D Programı 

    J-UCAS Programı'nın 2006 yılında sonlandırılması sonrasında, ABD Deniz Kuvvetleri kendi bünyesinde muharip İHA çalışmalarına devam etmiştir. Teknoloji gösterimi hedefiyle başlatılan Unmanned Combat Air System Demonstration (UCAS-D) Programı kapsamında 2007 yılında Northrop Grumman firmasıyla söşleşme imzalanarak X-47B İHA sisteminin geliştirme çalışmaları başlatılmıştır. 

    X-47B ile ilk uçuş 4 Şubat 2011 tarihinde yapılmıştır. Program hedefleri kapsamında ilk uçak gemisi kalkışı 14 Mayıs 2013 tarihinde, ilk uçak gemisi inişi ise 10 Temmuz 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Program kapsamındaki diğer bir önemli hedef olan havada yakıt ikmali ise, 22 Nisan 2015 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır. 

    Havada yakıt ikmalinin gerçekleştirilmesi sonrasında, tüm hedeflere ulaşılarak program bitirilmiştir. UCAS-D Programı, 876 milyon dolar bütçe kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 

    İlgili resim

    Northrop Grumman Firması Tarafından Geliştirilen X-47B 

    UCLASS Programı 

    Unmanned Carrier Launched Airborne Surveillance and Strike System (UCLASS) Programı'nın amacı, uçak gemilerinde konuşlanarak hava savunma tehditinin yüksek olduğu harekat alanında görev yapabilecek bir muharip insansız savaş uçağı geliştirmektir. 

    Program kapsamında ilk aşama olan ön tasarıma yönelik ilk Bilgi İstek Dokümanı (BİD) Haziran 2013'te 4 firmaya yayımlanmış ve takiben Tablo 3'te listelenen firmalarla her biri 15 milyon dolar bütçeli sözleşmeler imzalanmıştır. 

    Tablo 3. UCLASS Programının Birinci Aşamasında Sözleşme İmzalanan Firmalar.

    Firma

    Muharip İHA Sistemi

    Boeing

    Phantom Ray

    General Atomics

    Sea Avenger

    Lockheed Martin

    Sea Ghost

    Northrop Grumman

    X-47C

    Detay tasarım, üretim, test ve teslimata yönelik ikinci BİD, ilk aşamaya katılan aynı dört firmaya Nisan 2014'te yayımlanmıştır. Ancak süreçte program hedeflerinde sürekli değişimler yaşanması nedeniyle, ikinci aşamaya yönelik sözleşmeler imzalanamamıştır. 

    ABD Deniz Kuvvetleri tarafından Ocak 2016'da radikal bir değişiklik yapılarak UCLASS Programı, yine insansız olacak şekilde Uçak Gemisi Konuşlu Yakıt İkmal Hava Aracı Sistemi (Carrier Based Aerial Refueling System - CBARS) Programına dönüştürülmüştür. Şubat 2016 ayında yeni insansız yakıt ikmal uçağına MQ-25 kodu verilmiştir.

    RQ-170 Sentinel Programı 

    Lockheed Martin firması üretimi RQ-170 Sentinel, CIA tarafından kullanılmak üzere çok gizli olarak geliştirilmiştir. İlk olarak 2009 yılında Afganistan'da Kandahar Hava Üssünde görüntülenmiştir. 2011 yılında İran tarafından bir RQ-170'in İran topraklarına indirilerek ele geçirilmesi sonrasında programın gizliliği büyük oranda ortadan kalkmıştır. 

    RQ-170 Sentinel, yüksek hızlarda uçabilen bir keşif gözetleme sistemidir. Saldırı kabiliyeti bulunmamaktadır. CIA'in sahip olduğu ve 2007 yılından beri kullandığı RQ-170'leri, ABD Hava Kuvvetleri personeli uçurmaktadır. Silah taşıma kabiliyeti bulunmasa da RQ-170, savaş uçaklarına benzer özelliklere sahip, envantere alınan ilk ve tek İHA sistemidir.


    RQ-170 Sentinel 

    ÇİN MUHARİP İHA PROGRAMI

    Sharp Sword (Lijian) Programı 

    2009 yılında başlatılan proje kapsamında ilk uçuş 21 Kasım 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Hongdu Aircraft Industries Corporation (HAIC) firması tarafından geliştirilen Sharp Sword İHA'sı, X-47B İHA'sına oldukça benzemektedir. Çin'in daha sonra geliştirmeyi planladığı insansız savaş uçağı projelerine altyapı kazandırmak amacıyla başlatılan bir teknoloji gösterim projesidir.

    WS-12 veya WS-13 tipi turbofan motorun kullanıldığı değerlendirilen 14 m kanat genişliğine sahip İHA'nın yaklaşık 4.000 lb faydalı yük kapasitesi bulunmaktadır.


    Sharp Sword (Lijian) 

    AVRUPA MUHARİP İHA PROGRAMLARI

    Barracuda Programı 

    2000'li yılların başında Almanya ve İspanya ortaklığıyla başlatılan proje kapsamında ilk uçuş 02 Nisan 2006'da gerçekleştirilmiştir. 23 Eylül 2006'da gerçekleştirilen uçuşta meydana gelen kaza-kırım sonucunda program 2007 yılında durdurulmuştur. 2008 yılında yeniden başlatılan program kapsamında 2009 yılında başlatılan uçuşlar, 2012 yılına kadar devam etmiştir. 


    Barracuda 

    nEUROn Programı 

    Dassault tarafından 1999 yılında başlatılan LOGIDUC Muharip İHA Programının üçüncü aşamasında, program maliyetlerinin azaltılması için programa diğer ülkelerin katılımı kararı alınmıştır. Sonrasında İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya ve Yunanistan'ın katılımıyla 2003 yılında nEUROn Programı başlatılmıştır. Amacı teknolojik gösterim olan Programa, İspanya 2006 yılında katılmıştır. 

    Ülke olarak Fransa, firma olarak ise Dassault Aviation liderliğinde yürütülen Program kapsamındaki ilk test uçuşu 01 Aralık 2012 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Uçuş zarfını açma ve düşük görünürlük testleri Mart 2015'te Fransa'da tamamlanmıştır. Sensör deneme testleri Ağustos 2015'te İtalya'da gerçekleştirilmiştir. Hava-yer atış testleri Kasım 2015'te İsveç'te gerçekleştirilmiştir. Mayıs-Haziran 2016'da ise nEURON İHA'sının deniz harekat ortamında kullanılmasına yönelik uçuş testleri Fransa'nın Akdeniz açıklarında gerçekleştirilmiştir.

    2017 yılı başlarında Fransa'da gerçekleştirilecek elektromanyetik görünmezlik testleri ile Program'a devam edilecektir.


    Neuron 

    Taranis Programı 

    İngiltere Savunma Bakanlığı tarafından 2006 yılında başlatılan 185 milyon pound bütçeli Taranis teknoloji gösterim programı kapsamında ilk uçuş 10 Ağustos 2013 tarihinde Avustralya'da gerçekleştirilmiştir. BAE Systems firmasının liderliğinde bir çok firmanın katılımıyla program gerçekleştirilmektedir.

    Halihazırda uçuş testleri devam etmektedir. 


    Taranis 

    FCAS Programı 

    Fransa önderliğindeki nEUROn ile İngiltere'nin yürüttüğü Taranis projelerinde önemli seviyede başarı elde edilmiştir. Bu iki projede sağlanan yaklaşık 10 yıllık tecrübe ve bilgi birikimi sayesinde, bu projelerin ana yürütücüsü olan Dassault/Fransa ve BAE/İngiltere firmalarının liderliğinde, İngiltere ve Fransa Devletleri tarafından Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System - FCAS) Programı başlatılmıştır. 

    FCAS programının amacı; 2035 yılı ve sonrasında envantere girecek şekilde, F-35 ve Rafale gibi insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak bir insansız savaş uçağı geliştirmektir. 

    Programda rol alan firmalar şunlardır: 

    • Hava Aracı: BAE Systems (İngiltere) ve Dassault Aviation (Fransa) 

    • Motor: Rolls-Royce (İngiltere) ve Snecma (Fransa)

    • Sensörler ve Elektronik Sistemler: Selex ES (İngiltere) ve Thales (Fransa)

    FCAS Programı hâlihazırda üç aşamada gerçekleştirilen/gerçekleştirilecek çalışmaları içermektedir.

    • Hazırlık Safhası (Tamamlandı): 2010 yılında başlatılan çalışmalara altı firma katılmıştır (Dassault Aviation, BAE Systems, Thales France, Selex, Rolls Royce ve Safran).

    • Yapılabilirlik Safhası (Tamamlandı): 31 Ocak 2014'te devlet başkanları seviyesinde alınan karar kapsamında 2014 Farnborough Hava Gösterileri'nde imzalanan mutabakat muhtırası (MoU) ile çalışmalar başlatılmıştır. İki yıl süren bu safha için 200 Milyon Euro (272 Milyon Dolar) kaynak kullanılmıştır. 2016 yılında tamamlana bu safhada aşağıdaki çalışmalar gerçekleştirilmiştir: 

    - Harekat konseptinin hazırlanması,

    - İsterlerin belirlenmesi,

    - Gerekli sistem mimarisinin oluşturulması, 

    - Kritik teknolojilerin tespit edilmesi ve bunların simülasyon ortamında doğrulanması, 

    - Bir teknoloji gösterim prototipi geliştirilmesine yönelik maliyet tahmininin yapılması,

    - Firmaların alacağı rollerin kararlaştırılması,

    - İlgili endüstri alanlarında gerekli ekiplerin ve uzmanlıkların oluşturulması.

    • Tam Gösterim Safhası: Bu safhaya başlanılmasına yönelik anlaşma, İngiltere ve Fransa arasında 16 Aralık 2016 tarihinde Paris'te imzalanmıştır. Bu aşamada yaklaşım 2 milyar Avro bütçe kullanılacağı tahmin edilmektedir. 2017 yılında başlatılacak çalışmalar kapsamında aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilecektir:

    - Tasarımın tamamlanması,

    - 2 adet tam özellikli prototip hava aracının üretilmesi,

    - 2025 yılı sonrasında prototip hava araçlarıyla uçuş test ve doğrulama faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi.

    İngiltere Dışişleri Bakanı Hammond tarafından Temmuz 2014 ayında yapılan açıklamada; FCAS Programının başlangıçta (Yapılabilirlik Safhası) başka ülkelerin katılımına açık olmayacağı ancak, ileri safhalarda diğer ülkelerin de Programa katılabileceği ifade edilmiştir.

    UK-French combat drone project moves forward 
    FCAS (Taslak Tasarım) 

  • Makale: İnsansız Savaş Uçakları ve İHA'ların Geleceği (2015)

    ABD Hava Kuvvetlerinden Binbaşı Michael P. Kreuzer tarafından hazırlanan ve Air & Space Power Journal dergisinin Eylül-Ekim 2015 sayısında yayımlana "Nightfall and the Cloud: Examining the Future of Unmanned Combat Aerial Vehicles and Remotely Piloted Aircraft" adlı çalışmada; insansız savaş uçakları ve insansız hava araçları odaklı bir hava gücüne dönüşüm tartışılıyor. 

    Dokümanı Açınız

     

  • Müsteşar İsmail Demir: İnsansız Savaş Uçağına Kafa Yoruyoruz

    Savunma Sanayii Müsteşarı İsmail Demir, Milliyet'ten Abdullah Karakuş’la yaptığı mülakatta, İHA sistemlerinin geleceğine yönelik önemli mesajlar verdi. SSM'nin insansız savaş uçağı konusunda çalışmaya başladığını ifade eden Müsteşar İsmail Demir, otonom hareket edebilen ve hatta kendi kendine karar verebilen, sürü halinde görevleri icra eden insansız savaş uçaklarından oluşan filoların gelecekte kurulacağını ifade etti.

    Soru:İnsansız savaş uçağı olabilir mi?

    Cevap: Tabii ki. Bu günlerin en popüler konularından birisi zaten. Şu anda savaş uçaklarının manevra kabiliyeti o seviyedeki limit artık insanın dayanma gücü ve fiziki sınırları bu bir faktör insansız savaş uçaklarına gidiş için. Ancak daha da önemlisi can kaybını önlemek ve otonom sistemlerin entegre çalıştığı çeşitli görevleri takım halinde ifa edebilecek insansız filoların oluşturulup belli misyonları hatasız yerine getirebilecek kabiliyeti oluşturmak. Artık donanım, yazılım ve dalga teknolojilerinin entegre olduğu bir döneme girdik. Sadece hava aracı değil kara ve deniz dahil çeşitli ebat ve özelliklerde otonom hareket edebilen, entegre olabilen, hatta karar verebilen araç ve sistemler söz konusu. İnsansız savaş uçağı da diğer teknolojiler gibi yakından takip ettiğimiz hatta plan ve projeleri üzerine kafa yorduğumuz bir şey. Hava Harp Okulu’nda ders de vermiş birisi olarak bu da gündemimin ilk sıralarında yer almakta. 

    Kaynak: Milliyet