Türkiye'nin İlk İHA Sistemleri Portalı

Zararlı Drone'ların Yayılması: İHA'ların Suç ve Terör Maksatlı Kullanımı (2014)

Genelde dünya basınında “Drone” olarak adlandırılan İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemleri barış, kriz ve harekât şartlarında her geçen yıl daha fazla kullanılmaktadır. 2000’li yılların başından itibaren hızla yayılan ve askeri alanda her geçen yıl daha fazla olgunlaşan İHA sistemleri, sivil ve ticari maksatlı uygulamalar için maliyet etkin çözümler sunmaya başlamıştır. Özellikle terörle mücadelede çok etkin bir araç haline gelen İHA'lar, aynı zamanda terör örgütleri başta olmak üzere suç örgütlerinin de ilgisini çekmeye başlamıştır.

11 Eylül 2001'de insanoğlu, teröristlerin yolcu uçaklarını nasıl etkin bir asimetrik silaha dönüştürdüklerini gördü. Benzer şekilde, İHA'ların da terör maksatlı kullanılabileceği ifade edilmektedir. Bu kapsamdaki endişeler son dönemde hızla artmaktadır. Son üç hafta içerisinde Fransa’da bulunan nükleer enerji santrallerinden 12 adedinin üzerinde İHA'ların görülmesi, bu endişeleri daha da artırmıştır.

Şekil-1. Fransa'da Bulunan Creys-Malville Nükleer Enerji Santrali (Kaynak: Gamma-Rapho/Getty Images)

Terör maksatlı uygulamaların yanında, İHA'lar isteyerek veya istemeden suç maksatlı olarak da farklı şekillerde kullanılabilmektedir. Bunlardan son dönemde öne çıkanlar hakkında takip eden kısımda bilgi verilerek yakın zamanda yaşanan önemli olaylar listelenmiştir.

İHA'larla Hapishanelere Yasa Dışı Madde Sokulması

İHA'ların suç kapsamında kullanılmasının bir diğer yaygın örneği ise hapishanelere yasak maddelerin taşınmasıdır. Döner kanatlı mini İHA'larla özellikle uyuşturucu maddeler ile cep telefonu gibi haberleşme cihazları hapishanelere yasa dışı olarak sokulmaya çalışılmaktadır. Bu kapsamda son yıllarda yaşanan bazı önemli olaylar aşağıda verilmiştir.

  • Kasım 2013: ABD Güney Georgia'da bulunan bir hapishaneye İHA'yla sigara sokmaya çalışan dört kişi turuklandı.

  • 29 Kasım 2013: Kanada Quebec'te bulunan Gatineau hapishanesine uyuşturucu atarken görülen İHA bulunamadı.

  • 21 Nisan 2014: ABD Güney Carolina'da bulunan Lee hapishanesine uyuşturucu ve cep telefonu sokulmak için kullanılan bir İHA bulundu.

  • 24 Haziran 2014: İrlanda'nın başkenti Dublin'de bulunan Wheatfield hapishanesine uyuşturucu madde bırakırken bir İHA yakalandı.

  • 22 Temmuz 2014: Tayland'da Khao Bin hapishanesine cep telefonu sokmak için kullanılan bir İHA bulundu.

Şekil-2. Tayland'da Khao Bin Hapishanesinde Bulunan İHA (Kaynak: Bangkok Post)

İHA'ların Sivil Havacılığa Tehdit Oluşturması

Kuralsız bir şekilde İHA'ların uçurulması, özellikle insanlı hava araçları için çok önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Henüz ciddi bir olay yaşanmasa da, son dönemde yaşanan örneklerin sıklığının artması, kötü olayların işareti olarak algılanmalıdır. 2-3 kg ağırlığındaki bir İHA'nın yüksek süratte uçan bir uçağın kokpit camına çarpması veya motoruna girmesi durumunda, onlarca belki de yüzlerce kişinin hayatına mal olabilecek sonuçlar oluşabilecektir. Bu kapsamda son dönemde yaşanan bazı olaylar aşağıda listelenmiştir.

  • 29 Mart 2013: Kanada Vancouver havaalanına iniş için yaklaşan bir Boeing 777'nin 100 ft yakınında bir İHA tespit edildi.

  • 29 Aralık 2013: Pekin havaalanı yakınında İHA uçuran 4 kişi tutuklandı.

  • 19 Mart 2014: Avustralya Perth havaalanına iniş için alçalan bir küçük uçağın 20 metre yakınında bir İHA görüldü.

  • 22 Mart 2014: ABD Tallahassee havaalanına inişe gelen bir uçağın çok yakınında İHA tespit edildi.

  • 30 Mayıs 2014: İngiltere Southend Havaalanına iniş için yaklaşan bir yolcu uçağının yaklaşık 25 yakınında bir mini İHA görüldü.

  • 3 Ağustos 2014: Kanada Halifax havaalanından kalkan bir yolcu uçağının çok yakınında bir İHA görüldü.

  • 4 Ağustos 2014: ABD Sivil Havacılık Örgütü FAA, New York şehri yakınlarında son 30 gün içinde 10 İHA'nın yolcu uçaklarına çok yakın uçarken görüldüğünü açıkladı.

  • 18 Eylül 2014: New York polis teşkilatına ait bir helikopterin çok yakınında uçan bir İHA'nın sahibi tutuklandı.

  • 22 Ekim 2014: Pekin havaalanının çok yakınlarında haritalama maksatlı olarak uçurulan bir İHA nedeniyle Çin Ordusu ve Polisi alarma geçti. 1.200'den fazla personelin, savaş uçakları ve helikopterlerin kullanıldığı operasyon sonucunda üç kişi tutuklandı.

İHA'ların İnsan Topluluklarına Tehdit Oluşturması

Benzer şekilde İHA'ların insan yoğunluğunun fazla olduğu yerlerde kuralsız bir şekilde uçurulması da ciddi bir risk yaratmaktadır. Bu kapsamda son dönemde yaşanan bazı olaylar aşağıda verilmiştir.

  • Ocak 2013: Brezilya'nın Castelao stadında bir İHA seyircilerin üzerine düştü.

  • 18 Eylül 2013: Barselona'da bulunan Sagrada Familia katedrali yakınlarında düşen bir İHA 4 kişinin hafif şekilde yaralanmasına neden oldu.

  • 3 Ekim 2013: Manhattan New York'ta bir İHA yayalara çok yakın bir yere düştü.

  • 4 Ekim 2013: Avustralya'da bir İHA Sidney Liman köprüsüne çarptı.

  • 7 Nisan 2014: Avustralya'da Triatlon yarışması esnasında bir mini İHA bir sporcuya çarparak hafif derecede yaralanmasına neden oldu.

  • 3 Eylül 2014: ABD Açık Tenis turnuvası esnasında tesislerin üzerinde İHA uçuran bir kişi tutuklandı.

  • 14 Ekim 2014: Sırbistan-Arnavutluk maçı esnasında, bir multikopter İHA’yla saha üzerinde Kosova bayrağı uçurulmuştur. Bir Sırp futbolcunun bayrağı indirmesi sonrasında saha karışmış ve hakem maçı tatil etmiştir. UEFA her iki takıma da ağır cezalar vermiştir.

  • 17 Ekim 2014: Arnavutluk'un Vlora şehrinde yapılan bir futbol maçı esnasında İHA uçuruldu.

  • 18 Ekim 2014: İngiltere'de Manchester City-Tottenham futbol maçı esnasında İHA uçuran bir kişi tutuklandı.

Şekil-3. Sırbistan-Arnavutluk Maçı Esnasında Uçurulan İHA

İHA'ların Terör Maksatlı Kullanılması

Terörle mücadelede çok etkin bir araç haline gelen İHA'lar, aynı zamanda terör örgütleri başta olmak üzere suç örgütlerinin de ilgisini çekmeye başlamıştır. Belirli bir ağırlığa kadar olan İHA'ların tedarik maliyetleri oldukça düşüktür ve temini çok kolaydır. Bu İHA'lara herhangi bir modifikasyon yapmadan, çeşitli patlayıcı maddelerin veya kimyasalların eklenmesiyle asimetrik etki yaratan bir terör silahına dönüşebilirler. Üzerlerindeki yazılımların değiştirilmesi ve zararlı biyolojik maddelerin eklenmesiyle, çok ölümcül bir silah olabilirler.

Bu kapsamda son dönemde yaşanan bazı önemli olaylar aşağıda listelenmiştir.

  • Ağustos 2012: Bomba yüklü model uçaklarla İspanya ve Avrupa'nın diğer ülkelerinde terör saldırısı planladıkları gerekçesiyle üç kişi İspanya'da tutuklandı. Tutuklananlardan birisi Cengiz Yalçın isimli bir Türk'tü.

  • 6 Ekim 2012: Bir Hizbullah İHA'sı, İsrail'in Necev çölünde bulunan nükleer araştırma tesislerinin üzerinde uçtuktan sonra İsrail savaş uçakları tarafından düşürüldü.

  • Kasım 2012: Bomba yüklü model uçaklarla ABD'de Pentagon'a terör saldırısı planladığı gerekçesiyle bir kişi 17 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

  • Haziran 2013: Bomba yüklü model uçaklarla Almanya’da terör saldırısı planladıkları gerekçesiyle iki Tunus’lu öğrenci tutuklandı.

  • 15 Eylül 2013: Almanya Başbakanı Angela Merkel bir seçim çalışması esnasında, protesto maksatlı olarak hemen önüne bir mini İHA düşürüldü.

  • 12 Ekim 2013: Bomba yüklü İHA'larla Pakistan'da saldırı hazırlığı yapan bir El Kaide hücresi ortaya çıkarıldı.

  • 25 Ekim 2013: Bomba yüklü İHA'larla İsrail'e saldırı hazırlığı yapan bir silahlı grup Filinstin'de yakalandı.

  • 2 Nisan 2014: İngiltere'de kontrol dışına çıkan bir model uçağın nükleer denizaltıların bulunduğu bir tesisin üzerinde uçtuğu tespit edildi. Model uçağın sahibi para cezasına çarptırıldı.

  • 7 Nisan 2014: Bomba yüklü model uçaklarla ABD Connecticut'ta terör saldırısı planlayan bir Fas'lı tutuklandı.

  • Ekim 2014: Fransa’da üç hafta içerisinde, 12 adet nükleer santralin üzerinde uçan İHA'lar görüldü.

Şekil-4. Almanya Başbakanı Angela Merkel ve İHA (Kaynak: AFP)

Türkiye'de Yaşanan İHA Kaynaklı Olaylar

Türkiye'de sivil ve ticari maksatlı İHA uygulamaları hızla yaygınlaşmaktadır. Bu kapsamda sektörün düzenlenmesi amacıyla Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından 30 Ekim 2013 tarihinde ilk İHA talimatı yayımlanmıştır. Ancak, halihazırda bu İHA talimatı kapsamında alınan herhangi bir izin bulunmamaktadır. Mevcut tüm sivil ve ticari İHA uygulamaları, ilgili talimatın hükümlerine uyulmadan gerçekleştirilmektedir.

Son yıllarda Türkiye'de meydana gelen önemli İHA olayları aşağıda listelenmiştir.

  • Mayıs 2011: ABD BlackSheep firması tarafından İstanbul'da yapılan çekimler esnasında, herhangi bir uçuş izni alınmadan İstanbul üzerinde yere göre 5.600 metre yüksekliğe kadar çıkıldı. Ayrıca Boğaziçi ve Haliç köprülerinin üzerinde ve altında uçuldu.

  • Haziran 2013: Gezi Parkı olayları esnasında Taksim üzerinde uçurulan bir mini İHA, polis tarafından düşürüldü.

  • 28 Ağustos 2014: Ankara'da film çekiminde kullanılan bir multikopter İHA bir kamyonun üzerine düştü.

  • Ekim 2014: Sultanahmet Camii üstünde uçan bir multikopter İHA, caminin minarelerinden birine çarptı.

Şekil-5. Ankara'da Multikopter İHA'nın Çarptığı Kamyonet (Kaynak: Hürriyet Gazetesi)

Sonuç

İHA sistemleri 2000’li yılların başından itibaren hızla yayılmış, sistemlerin sayısı ve çeşitleri artarken paralel olarak kabiliyetleri de oldukça gelişmiş ve askeri güvenlik ortamına yeni bir anlayış getirmiştir. Özellikle terörle mücadelede çok etkin bir araç haline gelen İHA'lar, aynı zamanda terör örgütleri başta olmak üzere suç örgütlerinin de ilgisini çekmeye başlamıştır.

İHA'lara zararlı kimyasal ve biyolojik maddelerin eklenmesiyle veya İHA'larla nükleer veya kimyasal tesislere yapılacak saldırılarla, son derece etkin bir kitle imha silahı olabilirler. Çok az miktardaki biyolojik zararlı maddeler binlerce insanın zarar görmesine neden olabilir. Kimyasal ve biyolojik maddeler kullanılarak doğrudan saldırılar yapılabileceği gibi, barajların ve diğer doğal kaynakların kirletilmesi sonucunda çok uzun süreli krizlere neden olabilirler.

İHA'ların suç ve terör maksatlı olarak kullanımının engellenmesi amacıyla aşağıdaki tedbirler alınabilir.

  • İhracat ve ithalat kısıtlamaları taviz verilmeden uygulanmalıdır.
  • Belirli bir ağırlık değerinin üzerindeki tüm İHA'lar kayıt altında tutulmalıdır.
  • İHA işletmeleri sıkı bir şekilde denetlenmelidir.
  • Kritik tesislerin korunması amacıyla "Karşı İHA Sistemleri" geliştirilmelidir.

Yazar: Cengiz KARAAĞAÇ