Türkiye'nin İlk İHA Sistemleri Portalı

İnsansız Savaş Uçağı Projelerinde Son Durum

future military aircraft concept ile ilgili görsel sonucu

Yazar: Cengiz KARAAĞAÇ

Başlangıçta potansiyel faydaları çok geç görülen İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemleri, 2000’li yılların başından itibaren hızla yayılmış, sistemlerin sayısı ve çeşitleri artarken aynı zamanda kabiliyetleri de oldukça gelişmiş ve askeri güvenlik ortamına yeni bir anlayış getirmiştir. Hava savunma tehdidinin ihmal edilebilir sevide olduğu Afganistan benzeri terörle mücadele odaklı harekat ortamlarında etkin İstihbarat, Gözetleme ve Keşif (İGK) çözümleri sunan İHA’lar, entegre edilen silahlar sayesinde, özellikle yüksek değerlikli ve zamana hassas hedeflere karşı etkin bir silah sistemine dönüşmüştür. 

Günümüzde geliştirilen İHA sistemlerinin büyük bir kısmı "Anavatan Güvenliği" ve "Barışı Destekleme Harekâtları" kapsamındaki özellikle terörle mücadele odaklı uygulamalara uygundur. Yakın geçmişin ve günümüzün harekât ihtiyaçlarına göre oldukça kısa sürelerde tasarlanan mevcut İHA sistemlerinin beka kabiliyeti oldukça kısıtlıdır. Geleceğin muhtemel konvansiyonel savaşları için oldukça yetersiz olan mevcut İHA’lar, belirli bir seviyenin üstünde hava savunma gücüne sahip ülkeler tarafından kolayca etkisiz hale getirilmektedir. 

Konvansiyonel savaşların gerçekleşmesi muhtemel geleceğin harekat ortamına uygun muharip İHA sistemi geliştirme çalışmaları çok sayıda ülkede halihazırda gerçekleştirilmektedir. 2000'li yılların başında başlayan muharip İHA geliştirme projelerinin listesi  Tablo 1 ve 2'de verilmiştir. Tablo 1'de tamamlanan veya sonlandırılan projeler, Tablo 2'de ise halihazırda devam eden muharip İHA sistemi projeleri kapsanmıştır. Muharip İHA sistemlerinin temel özellikleri ise Tablo 3'te listelenmiştir.

Tablo 1. Tamamlanan veya Sonlandırılan Muharip İHA Sistemi Geliştirme Projeleri.

Tablo 2. Devam Eden Muharip İHA Sistemi Geliştirme Projeleri.

Tablo 3. Muharip İHA Sistemlerinin Temel Özellikleri. 

ABD MUHARİP İHA PROGRAMLARI

J-UCAS Programı 

Muharip bir İHA Sisteminin teknoloji gösteriminin yapılması amacıyla, Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından 2000 yılında Boeing firması görevlendirilerek X-45A çalışmaları başlatılmıştır. Aynı süreçte, ABD Deniz Kuvvetleri ise Northrop Grumman firmasıyla sözleşme imzalayarak, muharip deniz uygulamalarına yönelik X-47A teknoloji gösterim programı çalışmaları başlatmıştır. 

ABD Savunma Bakanlığı tarafından 2003 yılında bahse konu iki program, Joint Unmanned Combat Air System (J-UCAS) programı altında birleştirilmiştir. Yaklaşık 1,45 milyar dolar harcanan J-UCAS Programı 2006 yılında sonlandırılmıştır. 

Program kapsamında her iki platformla uçuşlu gösterim yapılmıştır. X-45A ilk uçuşunu 2002 yılında, X-47A ise 2003 yılında gerçekleştirmiştir. 

j-ucas program ile ilgili görsel sonucu


Boeing Firması Tarafından Geliştirilen X-45A 

j-ucas program ile ilgili görsel sonucu


Northrop Grumman Firması Tarafından Geliştirilen X-47A 

UCAS-D Programı 

J-UCAS Programı'nın 2006 yılında sonlandırılması sonrasında, ABD Deniz Kuvvetleri kendi bünyesinde muharip İHA çalışmalarına devam etmiştir. Teknoloji gösterimi hedefiyle başlatılan Unmanned Combat Air System Demonstration (UCAS-D) Programı kapsamında 2007 yılında Northrop Grumman firmasıyla söşleşme imzalanarak X-47B İHA sisteminin geliştirme çalışmaları başlatılmıştır. 

X-47B ile ilk uçuş 4 Şubat 2011 tarihinde yapılmıştır. Program hedefleri kapsamında ilk uçak gemisi kalkışı 14 Mayıs 2013 tarihinde, ilk uçak gemisi inişi ise 10 Temmuz 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Program kapsamındaki diğer bir önemli hedef olan havada yakıt ikmali ise, 22 Nisan 2015 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır. 

Havada yakıt ikmalinin gerçekleştirilmesi sonrasında, tüm hedeflere ulaşılarak program bitirilmiştir. UCAS-D Programı, 876 milyon dolar bütçe kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 

İlgili resim

Northrop Grumman Firması Tarafından Geliştirilen X-47B 

UCLASS Programı 

Unmanned Carrier Launched Airborne Surveillance and Strike System (UCLASS) Programı'nın amacı, uçak gemilerinde konuşlanarak hava savunma tehditinin yüksek olduğu harekat alanında görev yapabilecek bir muharip insansız savaş uçağı geliştirmektir. 

Program kapsamında ilk aşama olan ön tasarıma yönelik ilk Bilgi İstek Dokümanı (BİD) Haziran 2013'te 4 firmaya yayımlanmış ve takiben Tablo 3'te listelenen firmalarla her biri 15 milyon dolar bütçeli sözleşmeler imzalanmıştır. 

Tablo 3. UCLASS Programının Birinci Aşamasında Sözleşme İmzalanan Firmalar.

Firma

Muharip İHA Sistemi

Boeing

Phantom Ray

General Atomics

Sea Avenger

Lockheed Martin

Sea Ghost

Northrop Grumman

X-47C

Detay tasarım, üretim, test ve teslimata yönelik ikinci BİD, ilk aşamaya katılan aynı dört firmaya Nisan 2014'te yayımlanmıştır. Ancak süreçte program hedeflerinde sürekli değişimler yaşanması nedeniyle, ikinci aşamaya yönelik sözleşmeler imzalanamamıştır. 

ABD Deniz Kuvvetleri tarafından Ocak 2016'da radikal bir değişiklik yapılarak UCLASS Programı, yine insansız olacak şekilde Uçak Gemisi Konuşlu Yakıt İkmal Hava Aracı Sistemi (Carrier Based Aerial Refueling System - CBARS) Programına dönüştürülmüştür. Şubat 2016 ayında yeni insansız yakıt ikmal uçağına MQ-25 kodu verilmiştir.

RQ-170 Sentinel Programı 

Lockheed Martin firması üretimi RQ-170 Sentinel, CIA tarafından kullanılmak üzere çok gizli olarak geliştirilmiştir. İlk olarak 2009 yılında Afganistan'da Kandahar Hava Üssünde görüntülenmiştir. 2011 yılında İran tarafından bir RQ-170'in İran topraklarına indirilerek ele geçirilmesi sonrasında programın gizliliği büyük oranda ortadan kalkmıştır. 

RQ-170 Sentinel, yüksek hızlarda uçabilen bir keşif gözetleme sistemidir. Saldırı kabiliyeti bulunmamaktadır. CIA'in sahip olduğu ve 2007 yılından beri kullandığı RQ-170'leri, ABD Hava Kuvvetleri personeli uçurmaktadır. Silah taşıma kabiliyeti bulunmasa da RQ-170, savaş uçaklarına benzer özelliklere sahip, envantere alınan ilk ve tek İHA sistemidir.


RQ-170 Sentinel 

ÇİN MUHARİP İHA PROGRAMI

Sharp Sword (Lijian) Programı 

2009 yılında başlatılan proje kapsamında ilk uçuş 21 Kasım 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Hongdu Aircraft Industries Corporation (HAIC) firması tarafından geliştirilen Sharp Sword İHA'sı, X-47B İHA'sına oldukça benzemektedir. Çin'in daha sonra geliştirmeyi planladığı insansız savaş uçağı projelerine altyapı kazandırmak amacıyla başlatılan bir teknoloji gösterim projesidir.

WS-12 veya WS-13 tipi turbofan motorun kullanıldığı değerlendirilen 14 m kanat genişliğine sahip İHA'nın yaklaşık 4.000 lb faydalı yük kapasitesi bulunmaktadır.


Sharp Sword (Lijian) 

AVRUPA MUHARİP İHA PROGRAMLARI

Barracuda Programı 

2000'li yılların başında Almanya ve İspanya ortaklığıyla başlatılan proje kapsamında ilk uçuş 02 Nisan 2006'da gerçekleştirilmiştir. 23 Eylül 2006'da gerçekleştirilen uçuşta meydana gelen kaza-kırım sonucunda program 2007 yılında durdurulmuştur. 2008 yılında yeniden başlatılan program kapsamında 2009 yılında başlatılan uçuşlar, 2012 yılına kadar devam etmiştir. 


Barracuda 

nEUROn Programı 

Dassault tarafından 1999 yılında başlatılan LOGIDUC Muharip İHA Programının üçüncü aşamasında, program maliyetlerinin azaltılması için programa diğer ülkelerin katılımı kararı alınmıştır. Sonrasında İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya ve Yunanistan'ın katılımıyla 2003 yılında nEUROn Programı başlatılmıştır. Amacı teknolojik gösterim olan Programa, İspanya 2006 yılında katılmıştır. 

Ülke olarak Fransa, firma olarak ise Dassault Aviation liderliğinde yürütülen Program kapsamındaki ilk test uçuşu 01 Aralık 2012 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Uçuş zarfını açma ve düşük görünürlük testleri Mart 2015'te Fransa'da tamamlanmıştır. Sensör deneme testleri Ağustos 2015'te İtalya'da gerçekleştirilmiştir. Hava-yer atış testleri Kasım 2015'te İsveç'te gerçekleştirilmiştir. Mayıs-Haziran 2016'da ise nEURON İHA'sının deniz harekat ortamında kullanılmasına yönelik uçuş testleri Fransa'nın Akdeniz açıklarında gerçekleştirilmiştir.

2017 yılı başlarında Fransa'da gerçekleştirilecek elektromanyetik görünmezlik testleri ile Program'a devam edilecektir.


Neuron 

Taranis Programı 

İngiltere Savunma Bakanlığı tarafından 2006 yılında başlatılan 185 milyon pound bütçeli Taranis teknoloji gösterim programı kapsamında ilk uçuş 10 Ağustos 2013 tarihinde Avustralya'da gerçekleştirilmiştir. BAE Systems firmasının liderliğinde bir çok firmanın katılımıyla program gerçekleştirilmektedir.

Halihazırda uçuş testleri devam etmektedir. 


Taranis 

FCAS Programı 

Fransa önderliğindeki nEUROn ile İngiltere'nin yürüttüğü Taranis projelerinde önemli seviyede başarı elde edilmiştir. Bu iki projede sağlanan yaklaşık 10 yıllık tecrübe ve bilgi birikimi sayesinde, bu projelerin ana yürütücüsü olan Dassault/Fransa ve BAE/İngiltere firmalarının liderliğinde, İngiltere ve Fransa Devletleri tarafından Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System - FCAS) Programı başlatılmıştır. 

FCAS programının amacı; 2035 yılı ve sonrasında envantere girecek şekilde, F-35 ve Rafale gibi insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak bir insansız savaş uçağı geliştirmektir. 

Programda rol alan firmalar şunlardır: 

• Hava Aracı: BAE Systems (İngiltere) ve Dassault Aviation (Fransa) 

• Motor: Rolls-Royce (İngiltere) ve Snecma (Fransa)

• Sensörler ve Elektronik Sistemler: Selex ES (İngiltere) ve Thales (Fransa)

FCAS Programı hâlihazırda üç aşamada gerçekleştirilen/gerçekleştirilecek çalışmaları içermektedir.

• Hazırlık Safhası (Tamamlandı): 2010 yılında başlatılan çalışmalara altı firma katılmıştır (Dassault Aviation, BAE Systems, Thales France, Selex, Rolls Royce ve Safran).

• Yapılabilirlik Safhası (Tamamlandı): 31 Ocak 2014'te devlet başkanları seviyesinde alınan karar kapsamında 2014 Farnborough Hava Gösterileri'nde imzalanan mutabakat muhtırası (MoU) ile çalışmalar başlatılmıştır. İki yıl süren bu safha için 200 Milyon Euro (272 Milyon Dolar) kaynak kullanılmıştır. 2016 yılında tamamlana bu safhada aşağıdaki çalışmalar gerçekleştirilmiştir: 

- Harekat konseptinin hazırlanması,

- İsterlerin belirlenmesi,

- Gerekli sistem mimarisinin oluşturulması, 

- Kritik teknolojilerin tespit edilmesi ve bunların simülasyon ortamında doğrulanması, 

- Bir teknoloji gösterim prototipi geliştirilmesine yönelik maliyet tahmininin yapılması,

- Firmaların alacağı rollerin kararlaştırılması,

- İlgili endüstri alanlarında gerekli ekiplerin ve uzmanlıkların oluşturulması.

• Tam Gösterim Safhası: Bu safhaya başlanılmasına yönelik anlaşma, İngiltere ve Fransa arasında 16 Aralık 2016 tarihinde Paris'te imzalanmıştır. Bu aşamada yaklaşım 2 milyar Avro bütçe kullanılacağı tahmin edilmektedir. 2017 yılında başlatılacak çalışmalar kapsamında aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilecektir:

- Tasarımın tamamlanması,

- 2 adet tam özellikli prototip hava aracının üretilmesi,

- 2025 yılı sonrasında prototip hava araçlarıyla uçuş test ve doğrulama faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi.

İngiltere Dışişleri Bakanı Hammond tarafından Temmuz 2014 ayında yapılan açıklamada; FCAS Programının başlangıçta (Yapılabilirlik Safhası) başka ülkelerin katılımına açık olmayacağı ancak, ileri safhalarda diğer ülkelerin de Programa katılabileceği ifade edilmiştir.

UK-French combat drone project moves forward 
FCAS (Taslak Tasarım)